VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Selda Güner Özden’in kaleme aldığı “Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil” adlı çalışmayı okurla buluşturuyor. Eser, sıklıkla “çöl fanatizmi”nin bir tezahürü ya da “İslami fundamentalizm”in erken bir örneği olarak nitelendirilen ‘Vehhabi-Suûdi’ kıyamını, ilk elden kaynaklar ve kapsamlı bir literatür eşliğinde ele alıyor. Kitap, basmakalıp yaklaşımları aşarak 18. yüzyıl Osmanlı Arabistanı’nı merkez-çevre ilişkileri, kabile sosyolojisi ve dinî söylemin dönüşümü çerçevesinde yeniden değerlendiriyor.
VBKY’nin tarih kitaplığı, Selda Güner Özden’in kaleme aldığı “Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil” adlı eserle genişlemeye devam ediyor. Çalışma, ilk elden kaynaklar ve kapsamlı bir literatürden hareketle 18. yüzyıl Osmanlı Arabistanı’nı merkez-çevre ilişkileri, kabile yapıları ve dinî düşüncedeki dönüşümler ekseninde ele alıyor. Vehhabi-Suûdi kıyamına dair sıklıkla dile getirilen “çöl fanatizmi” ya da “İslami fundamentalizmin erken bir örneği” gibi klişeleri aşan kitap, olayları yalnızca merkezî otoritenin zayıflaması ya da merkeze yönelmiş bir isyan olarak yorumlamıyor. Bunun yerine meşruiyetin nasıl yeniden kurulduğunu ve gücün farklı aktörler arasında nasıl biçimlendiğini inceliyor. Vehhabi-Suûdi hareketi, benzer Selefi-ihyacı akımlarla karşılaştırılarak daha geniş bir tarihsel bağlama yerleştiriliyor. Suûdi hanedanı ile dinî söylem arasındaki karşılıklı ilişkiyi görünür kılan “Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil”, Arabistan’ın Suûdileşme sürecini ve din–iktidar–toplum ilişkilerini anlamak isteyenler için temel bir başvuru eseri niteliği taşıyor.
Kitaptan:
“18. yüzyıl ortalarında Osmanlı İmparatorluğu’nda merkeze karşı bir hareket olarak ortaya çıkan Vehhabilik ve Suûd kıyamları, din, siyaset ve bedevi Arap toplumunun sosyolojisi ekseninde incelenmeye çalışılacaktır. Bu çalışmada, literatürde yaygın biçimde kullanılan “Vehhabi isyanı” ifadesi yerine “Vehhabi kıyamı” terimi tercih edilmiştir. Arapçada kıyam, temel olarak “ayağa kalkmak” veya “bir harekete girişmek” anlamına gelir ve tarihsel bir olguyu mahiyetine dair hüküm içermeden betimleyebilir. Buna karşılık Osmanlı hukuk ve siyaset terminolojisinde isyan ve özellikle ‘bağy’ kavramları, meşru otoriteye yönelen silahlı başkaldırıları tanımlayan normatif terimlerdir; bu sebeple ahlaki ve hukuki bir değerlendirme içerirler. Bu bağlamda kıyam kelimesi, söz konusu hareketi tarihsel-sosyolojik bir olgu olarak daha nötr biçimde ifade etme imkânı sunduğu için tercih edilmiştir. Ayrıca bu terminolojik seçim, Osmanlı merkez kaynaklarında yer alan normatif dilin aynen yeniden üretilmesi yerine, tarihsel malzemeyi analitik bir mesafeyle ele alma yönündeki metodolojik kaygıyı da yansıtmaktadır. Diğer taraftan, Vehhabi kıyamının neden ortaya çıktığı sorusuna cevap aramakla birlikte, nasıl ortaya çıktığı ve niçin siyasi bir harekete dönüştüğü üzerinde durulacaktır. Bunun için ilk olarak Vehhabi-Suûdi kıyamının Selefi karakteri izah edilecek ve 18. yüzyılda İslam dünyasının farklı coğrafyalarında meydana gelen diğer Selefi hareketlerle bir karşılaştırma yapılacaktır. Örneğin, Muhammed b. Abdülvehhab’ın ihya/tecdid fikirlerinin, İngiliz işgali öncesinde Hindistan’da ortaya çıkan Dihlevî ve Sirhindî hareketiyle gösterdiği benzerlikler ve farklılıklar meselenin anlaşılması için açıklayıcıdır.”
Yazar Hakkında;
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümünde öğretim üyesidir. Hacettepe Üniversitesi Tarih Bölümünden mezun olmuş (2001); Ocak 2002’de aynı bölümde göreve başlamış; 2005’te yüksek lisans, 2012’de doktora öğrenimini tamamlamıştır. Doktora tez aşamasında University of London School of Oriental and African Studies (SOAS), Center of Islamic Studies ve İngiliz Ulusal Arşivleri’nde (2009); doktora sonrasında ise London School of Economics and Political Science’ta (2014-2015) çalışmalar yapmıştır. V. Murad: Yeni Osmanlı, Melankolik ve Mason Birader (1840-1904) adlı eserinin (2018) yanı sıra Mehmed Memduh Paşa’nın Esvât-ı Sudûr’unu (2019) yayına hazırlamıştır. Yakın dönem Osmanlı tarihi, 19. yüzyıl Osmanlı-Ortadoğu tarihi, kolonyal tarih alanlarında çalışmalarını sürdürmektedir. Araştırmaları Osmanlı-İngiliz ilişkileri, idari dönüşümler ve modern devletin oluşumu konularında yoğunlaşmaktadır.
KÜNYE
Yayınevi: VBKY
Kategori: Tarih
Yazan: Selda Güner Özden
Kitabın adı: Osmanlı Arabistanı’nda Kıyam ve Tenkil Vehhabi-Suûdiler
Proje Editörü ve Son Okuma: Ali Adem Yörük
Kitap Editörü: Mahmud Esad Kalıpçı
Sayfa Uygulama: Yümna Sarıkaya
Kapak: Faruk Özcan
Sayfa sayısı: 424
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
